|
|
 ntzerkia
|
tetro
|
Munduko
Antzerki Egunerako
mezu internazionala
 Natyasastra
da munduko lehen antzerki tratatuetako bat. Sorburua, gutxien gutxienik,
K.a. hirugarren mende inguruan duela uste da. Antzerkiaren jaiotza
kontatzen du bere lehen atalean.
Mundua, nahasmen eta zirimola moraletan hondoratuta zegoen garai
hartan. Jendea pasio irrazionalen menera makurtuta bizi zen. Bizibide
berriak behar ziren aurkitu (“begi-belarrien gozagarri, baina
baita onbiderako eredu ere”), gizatasunaren eraikitzaile. Honenbestez,
Brahmak, Sortzaileak, lau Veda (testu sakratuak) haietako osagaiak
nahastuz, bosgarren testu sakratu bat sortu zuen: Antzezpenaren
Veda. Baina jainkoak antzezpenaren diziplinarako gauza ez direnez,
Veda berri hau, gizaki baten eskuetan, Bharataren eskuetan uztea
deliberatu zuten. Bharatak, bere ehun seme-alaben laguntzarekin
eta Brhamak bidalitako zenbait dantzari zerutiarrekin, lehen antzezpena
taularatu zuen. Jainkoek, gogo biziz lagundu zuten arte berri honen
aukerak eta adierazkortasuna areagotzen.
Bharatak aurkeztu zuen antzezpenak, errotik heltzen zion jainko
eta deabruen arteko gatazkaren historiari, bai eta jainkoen azken
garaipena ospatzen ere. Muntaia, jainkoen nahiz gizon emakumeen
gustuko izan zen oso. Baina ikusleen artean zeuden deabruak ere,
eta hauek erabat irainduta sentitu ziren. Honenbestez, haien naturaz
gaindiko boterea erabiliz, antzezpena eten egin zuten deabruek,
antzezleen mintzaldia, mugimenduak eta memoria izoztuz. Hau guztiau
ikustean, jainkoek deabruei eraso egin eta haietako asko hil egin
zituzten.
Kaosa zen nagusi, Brahma, Sortzailea, deabruengana hurreratu eta
haiei mintzatu zitzaienean. Antzerkia -azaldu zien- hiru munduen
egoeraren adierazpena da. Bere baitan hartzen ditu bizitzako xede
etikoak –izpirituala, sekularra eta sentsuala– bere poz
eta oinazeekin. Ez dago jakituriarik, ez arterik, ez emoziorik,
bere baitan aurki ezin daitekeenik. Honen ostean, Brahmak, antzezpenarekin
jarraitzeko eskatu zion Bharatari. Ez zaigu jakinarazi bigarren
antzezpen hau arrakastatsua izan zenentz.
Pasarte honi buruzko iruzkinak egin izan dituzten jakintsuek, ziurtzat
jotzen dute mitoak deabruak kondenatzen dituela. Haien jokaerak
frogatu bide zuen ez zutela teatroaren benetako xedea ulertu. Brahmaren
antzerkiari buruzko berbaldia, honenbestez, mitoaren esentzia bihurtu
da.
Hau ordea, ene uste apalean, mitoa erabat gaizki ulertzea da. Hasteko,
deabruek (jainkoek ez bezala) inolako bortxa fisikorik ez baliatu
izanak –aktoreen “mintzaldia, mugimenduak eta memoria”
soilik erasotu zituzten– argi uzten baitu antzezpenaren xehetasunik
sakonenak ezin hobeto berenganatu zituztela.
Are gehiago: gurtua izan den testu baten aurrean gaude, antzezpenak
sortzeko teknika eta arteari buruzko argibideak emateko idatzia,
zer-eta, gizadiaren historiako lehen antzezpenaren berri kontatzen
diguna.
Sortzaileak berak, beste jainkoen laguntzaz, eta horretarako espreski
prestatuko aktore eta ninfekin batera, antzerkian parte hartu zuen.
Emaitzak, osoko arrakasta beharko zukeen izan.
Eta hala ere, deskalabrua handia izan zela esan zaigu.
Izan ere, bada hor jakintsuek –horrek lotsarazten dituelako,
akaso– arretarik jarri nahi izan ez dioten aitormen erran gabeko
bat. Egiazki, Indiako estetika berantiarragoen inguruko supostuetatik
gertuago geundeke, zeintzuek baieztatzen duten, antzerkiaren asmo
nagusia ikuslegoa kanpo mundutik erauzi eta gozamen egoera konpartitu
batera erakarri eta irristaraztea dela.
Iruditzen zait, mitoak, Brahmaren hitz lasaigarriek nekez onartuko
luketen antzerkiaren ezaugarri funtsezko bat seinalatu nahi duela:
alegia, antzezpen bakoitzak, -ahalik eta konturik handienarekin
sortua izan arren- bere baitan duela porrotaren, etenaldiaren arriskua,
eta beraz, baita bortxarena ere. Zuzeneko antzezpen batek eskatzen
duen gutxiengoa hauxe besterik ez da: beste norbait den itxurak
egiten dituen gizon edo emakume bat, eta hari begira dagoen beste
bat; nahikoa horrekin, sosegu ezaz gainezka dagoen egoera bat sortzeko.
Munduak ez du sekula gaur adina osagai dramatiko izan. Irratia,
filmak, telebista eta bideoak antzezpenez gainezka daude. Baina
bide horietatik jasotako errepresentazioek ikus-entzulegoarengan
engaiamendu nahiz sumindura sentipenak piztu baditzakete ere, haietako
ezeinetan ere ez da ikuslegoaren erantzunaren arabera ekintza artistikoa
mudatzen. Lehen Antzezlanaren Mitoak gogorazten digu, teatroan,
antzerki-idazleak, antzezleek eta ikuslegoak batasun bat osatzen
dutela, batasun hau, beti ere, aldakorra, eta honenbestez lehergarria
ere badelarik.
Horregatik, antzerkiak bere heriotza sententzia sinatu besterik
ez du egiten gehiegizko ziurtasunaren alde apustu egiten duenean.
Bestalde ordea, etorkizuna sarritan latz agertu arren, arrazoi horrexegatik
berberagatik jarraituko dute bizirik, nola antzerkiak, hala bere
probokatzeko ahalmenak.
Girish
Karnad (Itzulpena: Harkaitz Cano)
|
